دسته‌بندی نشدهدومین همایش

فرصت‌ها و چالش‌های تأمین مالی از بازار سرمایه

با توجه به شرایط کنونی اقتصادی و رکود در برخی از صنایع؛ تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی به یکی از مهمترین دغدغه‌های اقتصادی کشور تبدیل شده است. کمبود نقدینگی در صنایع مولد، زیربنایی و تولیدی کشور موجب کاهش ظرفیت تولید، افزایش نرخ بیکاری و کاهش اشتغال و برخی از نابسامانی‌های اجتماعی کنونی(علی الخصوص در مناطق کم تر برخوردار) می‌گردد. از طرف دیگر این امر موجب افزایش فعالیت‌های سفته بازان، افزایش واردات بی رویه و قاچاق کالا، نابسامانی‌های بازار سکه و ارز شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهند علیرغم تمام تلاش‌های‌های به عمل آمده در توسعه بازار سرمایه، هنوز هم بخش عمده ای از تأمین مالی از طریق نظام بانکی انجام می‌پذیرد. هر چند این الگو در اروپای غربی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما به دلایل متعدد مانند کمبود منابع مالی بانک‌ها(با توجه به بنگاهداری و…)، سوء مدیریت، عدم نظارت کافی و سوء استفاده‌های متعدد، این تمرکز موجب فشار زیادی بر بانک‌ها شده که برخی از مشکلات کنونی بانک‌ها از این ناحیه است. نگاهی به الگوی موفقیت برخی از اقتصادهای پیشرو و نوظهور نشان می‌دهد بازار سرمایه(علی الخصوص بازار بدهی) نقش عمده ای در تأمین مالی بخش تولید داشته است. به طور مثال بازار بدهی کشور کره جنوبی بیشترین حجم و نقش را در بازار مالی این کشور داشته که حدود یک سوم از این بازار بدهی، به منظور تأمین مالی شرکت‌ها صرف شده است. اما در کشورمان با اینکه عمر بازار سرمایه چندان نیست اما تلاش‌های فراوان دهه گذشته بستر و پتانسیل مناسبی به این منظور فراهم کرده است که می‌توان از آن به طور هوشمند در این حوزه استفاده کرد. در ادامه این نوشته در ابتدا فرصت‌های کنونی بازار سرمایه و در خاتمه چالش‌های آن در تأمین منابع مالی آورده شده است. در حال حاضر بازار سرمایه کشورمان از سه بخش بازار سهام، بازار بدهی و بازار مشتقه(و ابزارنوین معاملاتی) تشکیل شده است که از دو بازار اول می‌توان به خوبی در تأمین منابع مالی استفاده کرد. به طور کلی بازار سرمایه نه تنها به دلیل پتانسیل‌های فراوان می‌تواند فرصت طلایی جهت تأمین مالی در اختیار متقاضیان قرار دهد، بلکه تأمین مالی از این طریق علاوه بر شفافیت، اطمینان از هزینه کرد صحیح منابع جذب شده(در اغلب موارد) موجب تزریق غیرتورمی منابع مالی به اقتصاد کشور می‌شود. در ادامه به مهمترین فرصت‌ها در این راستا اشاره می‌شود:

۱- بازار سرمایه با داشتن بازار ثانویه، امکان دادوستد اوراق (از جمله اوراق بدهی) منتشره جهت تأمین منابع مالی را فراهم نموده است. در این راستا سرمایه‌گذاران به این دلیل (که نقدشوندگی بالای سرمایه‌گذاری را موجب شده است) رغبت بیشتری در خرید اوراق بدهی/سهام(جهت تأمین مالی)از خود نشان می‌دهند. خرید آنی(چند ثانیه‌ای) اوراق بدهی تأمین مالی شرکت‌ها (علی‌الخصوص در چند ماه گذشته)، شاهدی بر این مدعاست.

۲- مشکلات نظام بانکی موجب گردید اطمینان برخی از سرمایه‌گذاران به بانک‌ها تنزل یابد و در نتیجه سپرده‌های خود را از بانک‌ها خارج نمایند. این در حالی است که در دهه گذشته مبحث تأمین مالی (و جذب سرمایه‌های مردم) از بازار سرمایه جدی تر شده است، به دلیل نظارتهای پی در پی و ساختار مناسب و چند لایه ای انتشار اوراق، تاکنون سابقه ای از نکول و عدم ایفای تعهدات ناشر(سرمایه پذیر)در سررسید اوراق مشاهده نشده است. به این ترتیب هنوز هم مردم به بازار سرمایه اطمینان دارند.

۳- آخرین آمار منتشره نشان می‌دهد بیش از ۹ میلیون ایرانی، کد سهامداری دریافت کرده اند. این مشارکت نسبتاً بالا (که در مقایسه با فعالان سایر بازارها، بسیار زیاد است) می‌تواند فرصت کم نظیری جهت سوق دهی سرمایه‌های سرگردان مردم (که در بسیاری از مواقع، در صورت فعال شدن موجب بروز اختلال در بازارهایی مانند سکه و ارز شده است) به بخش تولیدی و مولد اقتصادی باشد. استقبال کم نظیر مردم از عرضه اولیه سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس‌ها و نیز خرید اوراق بدهی(جهت تأمین مالی)شرکت‌های خوشنام حکایت از این پتانسیل کم نظیر دارد.

۴-در بازار سرمایه روش‌های متفاوتی به منظور تأمین مالی پیش‌بینی شده که به این ترتیب طیف وسیعی، می‌توانند از آن بهره مند شوند. این در حالی است که با تنوع ایجاد شده، سال‌هاست که زمینه تأمین منابع مالی از طریق انتشار اوراق مبتنی بر کالاها مهیا شده است. علیرغم وجود تمام فرصت‌های مذکور و نیز پتانسیل‌های فراوان بازار سرمایه، هنوز هم به خوبی از آن استفاده نمی‌شود. هر چند مهمترین مانع در این زمینه را می‌توان به پایین بودن آگاهی اغلب بنگاه‌های اقتصادی و سازمان‌های سرمایه پذیر در این زمینه ارتباط داد.

اما چالش‌های متعددی در این زمینه وجود داشته که در ادامه به مهمترین آنها اشاره می‌شود.

۱-فرآیند تأمین مالی در بازار سرمایه به گونه‌ای تعریف شده است که جهت اجرایی شدن به ارکان گوناگونی نیاز است. یکی از مهمترین این ارکان‌ها شرکت‌های تأمین سرمایه بوده که به علت پایین بودن تعدادشان و بالا بودن تقاضای تأمین مالی، شرکت‌های متوسط و کوچک کمتر می‌توانند منابع مالی خود را از بازار سرمایه تأمین نمایند.

۲-یکی از مهمترین مشکلات تأمین نقدینگی در نظام بانکی و بازار سرمایه، لزوم ارایه ضمانت‌های سریع و سهل الوصول می‌باشد. این در حالی است که در بسیاری از کشورها نوع و میزان وثایق بر اساس درجه اعتباری شرکت‌ها تعیین می‌شود که متاسفانه در کشورمان به علت عدم وجود شرکت‌های معتبر رتبه‌بندی اعتباری، هنوز هم نوع و میزان وثایق به طور سنتی تعیین می‌شود. به این ترتیب بازار سرمایه از این نظر مزیتی بر بانک‌ها ندارد.

۳-هر چند نرخ بازده اوراق تقریبا معادل نرخ سپرده‌گذاری مصوب در بانک‌هاست، اما همانگونه که عنوان گردید به منظور تأمین مالی از بازار سرمایه به ارکان گوناگونی نیاز است که هر یک در قبال ارایه خدمات؛ کارمزدی دریافت می‌نمایند. لذا نرخ سود منابع مالی به دست آمده از بازار سرمایه از بانک‌ها بیشتر است.

۴-هر چند در سال ۹۴ و ۹۵ اقدامات زیادی برای توسعه بازار بدهی تعریف و اجرایی شد، اما بازار کم عمق سهام به شدت تحت تاثیر قرار گرفت و شاهد سقوط ادامه دار شاخص بورس در این سال‌ها (علی الخصوص ۱۳۹۵) بودیم به طوریکه تا مدتها تأمین منابع مالی از بازار بدهی متوقف شد.

۵-علیرغم مدون و مشخص بودن بسیاری از سازوکارهای تأمین مالی از بازار سرمایه، بروکراسی آن پیچیده و در برخی از موارد سلیقه ای بوده که این امر موجب زمان‌بر شدن تأمین مالی شده است.

نتیجه‌گیری

بازار سرمایه ایران با داشتن پتانسیل‌های فراوان، فرصت‌های طلایی برای تأمین منابع مالی بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی فراهم کرده است که متاسفانه چالش‌های متعددی در این زمینه وجود داشته که تاکنون مانع از نقش آفرینی جدی و مناسب بازار سرمایه در این زمینه شده‌اند. این در حالی است که دولت به عنوان متولی اصلی اقتصاد کشور، علیرغم تمام وعده‌ها اعتقاد چندانی به پتانسیل‌های بازارسرمایه نداشته و ترجیح می‌دهد از بانک‌ها(که گاهی حیات خلوت برخی از دولتمردان است)حمایت کرده و منابع خود را به آن سو گسیل نماید که این امر نه تنها موجب نجات بانک‌ها نشد، بلکه هر روز مشکلات آنها را دو چندان کرده است. به این ترتیب توجه به بازار سرمای نه تنها یک اولویت، بلکه ضرورتی انکار ناپذیر است که در صورت عدم استفاده از آن، شاهد بروز مشکلات متعددی خواهیم بود.

  • امیرحسین محمدی، معاونت امور اجرایی شرکت کارگزاری کارآمد

برچسب ها

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن